HerVerbinden

Advies | Training | Lezingen | Expertise Geëscaleerde Scheidingen / Parental Alienation

Columns

Ouderverstoting / 'Parental Alienation' - de zwaardere cases

Ouderverstoting / 'Parental Alienation'
U leest en hoort de term 'Ouderverstoting' (of 'Oudervervreemding' – in het Engels 'Parental Alienation' P.A.) mogelijk steeds vaker in de media en in de context van scheidingen waarbij kinderen betrokken zijn. Parental Alienation wordt internationaal gezien als een vorm van psychische kindermishandeling door een ouder (ook: 'domestic violence by proxy'; psychische mishandeling van en middels een kind), waarbij een kind na verloop van tijd een steeds sterker afwijzend/verstotend gedrag gaat vertonen tegenover de andere ouder (en zelfs familie), terwijl er daarvoor, voor de scheiding van de ouders, een normale goede kind-ouder band met deze ouder, bestond(*).
* Er hierbij van uitgaande dat er bij de afwijzing door het kind geen reële grond bestaat (er geen bijzondere gebeurtenissen of misbruik is aangetoond, die dergelijk verstotend/afwijzend gedrag zou kunnen rechtvaardigen). De 'afgewezen' ouder is welwillend en beschikbaar voor het kind en functioneert als ouder in het normale spectrum.

HV KasteelMaurick Vught 3

Hoe kan een kind dit verstotende gedrag gaan ontwikkelen?
Kort gezegd ligt de oorzaak in de meeste gevallen bij de (on)bewuste negatieve houding en het overmatig controlerende en sterk manipulatieve gedrag van een ouder en/of verzorger(s) richting de andere ouder. Dit kan ziekelijke vormen aannemen en maakt dat kinderen (uit emotioneel zelfbehoud) tot dergelijke tegennatuurlijke onbewuste keuzes en een sterk afwijzende/verstotende houding richting de andere ouder worden gedwongen.

Het door een ouder bij een kind actief 'inbrengen' van ouderverstoting richting de andere ouder wordt internationaal steeds meer gezien en door wetenschappers en rechtbanken erkend als een ernstige vorm van psychische kindermishandeling.

Negatieve consequenties van ouderverstoting (P.A.) voor het kind o.a.:

  • Een stressvolle omgeving, waarmee het jonge kind langdurig in aanraking komt en mee wordt belast rond en na een scheiding, heeft aantoonbaar negatieve gevolgen voor de hersenontwikkeling van het kind
  • problemen met realiteitszin, zelfvertrouwen, zelfbeeld, relaties, autoriteit
  • algemene problemen met de sociaal-emotionele- en identiteits-ontwikkeling.
  • ontwikkeling van eigen psychische problemen/ziektebeelden (depressie, angsten, waanideeën, e.d.) en persoonlijkheidsstoornissen
  • compenserend gedrag en bij oudere kinderen: mogelijk overmatig middelen gebruik (drank/drugs)

In een aantal landen is parental alienation daarom ook strafbaar gesteld.

Het proces van ouderverstoting
Ouderverstoting bestaat uit een primair verstotingsproces (ouder1 > ouder2) en een resulterend secundair verstotingsproces (kind > ouder2)

Het primaire proces wordt gevormd door de ene ouder (de ouder waar het kind de meeste tijd verblijft), die de andere ouder zoveel mogelijk (als ex-partner) uit het (eigen) nieuwe leven na de scheiding wil 'wegpoetsen' en de kinderen zoveel mogelijk aan zichzelf gebonden wil houden, vaak om te voorzien in de eigen emotionele stabiliteit.
Naast het verloop van het scheidingsproces kunnen hierbij ook negatieve (jeugd) ervaringen en voorbeelden uit eigen opvoeding en overige maatschappelijke omstandigheden, samen met eventuele persoonlijkheidskenmerken, een belangrijke rol spelen.

Een verstotende ouder maakt gebruik van een combinatie van subtiel tot zwaar manipulatief gedrag (coersive control), waarbij niet geschuwd wordt om de kinderen hierin te betrekken én ze er als ze er oud genoeg voor zijn zelfs actief bij in te zetten.

Kenmerken gedrag verstotende ouder o.a:

  • volledig willen controleren en saboteren van afgesproken/opgelegde omgang; daar zijn vele voorbeelden van te geven, een voorbeeld: andere (voor de kinderen leuke/favoriete) afspraken te plannen in de tijd dat de kinderen bij de andere ouder zouden zijn en dit aan de kinderen als keuze voor te leggen.
  • kinderen regelmatig 'ziek' melden of weghouden tijdens omgangsmomenten (deur dicht of zelf ergens heen gaan zonder overleg met de andere ouder, of deze zelfs te informeren)
  • kinderen het idee geven dat zij volledig mogen bepalen of ze wel of niet naar de andere ouder hoeven gaan (vooral vanaf 12 jr en ouder)
  • normaal gelijkwaardig overleg als mede-ouder te weigeren, agressieve houding aannemen tegenover de andere ouder (en familie/netwerk).
  • valse beschuldigingen tegen de andere ouder 'rondstrooien' in de eigen familie en sociale omgeving van de kinderen.
  • juridische procedures tegen de andere ouder in te zetten, die daarmee ook het gevecht wordt ingetrokken.
  • naar het gedrag, uitingen en evt. psychosomatische klachten van de kinderen te wijzen.
  • kinderen in therapie doen om niet de focus op de eigen rol te leggen.
  • de kinderen aan te zetten tot en zelfs te helpen bij het schrijven (en op de bus doen) van 'eigen' briefjes aan de rechtbank, met 'hun' schriftelijke afwijzing van de andere ouder. Briefjes met een inhoud die vaak niet passend zijn bij de leeftijd, zaken aanhalen waar kinderen niet in betrokken zouden moeten worden. De kinderen kunnen gezien hun leeftijd en ontwikkeling niet overzien welke functie, impact en consequenties deze briefjes kunnen hebben op hun verdere relatie met de afgewezen ouder.

Pathologie bij de verstotende ouder
Het emotioneel beschadigen van het kind, door de omgang en relatie van de kinderen met de andere ouder vaak obsessief onder controle willen houden en ernstig te verstoren of zelfs te (doen laten) verbreken, doet er voor de verstotende ouder niet toe (is een verborgen eigen doel).

De empathie voor wat het verstoren of verbreken van de relatie met het kind voor de andere ouder/familie doet, ontbreekt grotendeels. Naar buiten toe wordt dit echter meestal ontkend en presenteert deze ouder zich in veel gevallen juist als een bijna perfecte, uiterst liefdevolle, zeer zorgzame en beschermende ouder richting de kinderen. De kinderen worden van therapeutische hulp voorzien, mits dit in het straatje past van de verstotende ouder.

Naar de invloed en impact van de eigen houding en gedrag op de houding en het gedrag van de kinderen richting de andere ouder, zal de verstotende ouder niet willen kijken of met grote weerstand aan willen meewerken.
De rollen worden stelselmatig omgedraaid: 'het ligt niet aan mij', het ligt aan de andere ouder of aan het kind, of aan..

Aan daadwerkelijk herstel van de relatie van het kind met de andere ouder (door dit in concrete acties en verandering van houding en gedrag te laten zien) wordt niet vrijwillig meegewerkt.

Hechting
Oppervlakkig bezien lijkt het dat de kinderen een gezonde hechting met de verstotende ouder hebben, echter door de (over)'beschermende' en manipulatieve controle die deze ouder over de kinderen heeft, is er van een gezonde hechting meestal geen sprake.

De zogenaamde bescherming (tegen de andere ouder, waar het 'onveilig' is), wordt in de praktijk omgezet in een steeds verder sociaal isoleren van het kind van de andere ouder, die steeds meer sociaal buitengesloten wordt uit het leven van het kind. Zowel thuis, op school, bij sport, verjaardagen, feestdagen, vakanties, familie dagen, dagelijkse rituelen, samen eten, enz. Wederzijdse vervreemding treedt dan in.

Buiten het zicht en kennis van de kinderen (en anderen) worden zaken betreffende hun andere ouder zodanig aan de kinderen voorgehouden en gemanipuleerd, dat de band van de kinderen met de andere ouder emotioneel steeds moeilijker wordt om door hen te kunnen blijven onderhouden. Dit kan dagelijks en in de tijd in een variërende en oplopende schaal gebeuren; door middel van veelvuldige subtiele communicatie (of juist de afwezigheid van normale communicatie of normaal gedrag) richting de kinderen en/of tot zeer expliciete taal en zelfs agressief gedrag richting de andere ouder in bijzijn van de kinderen.

Bijvoorbeeld door regelmatige inbreuk in de tijd bij de andere ouder door sms/whatsapp contact met de 'beschermende' ouder, om te controleren of het allemaal 'wel goed gaat'. De kinderen krijgen daarmee de boodschap/het gevoel dat het 'onveilig' zou zijn bij de andere ouder. Het kind wordt geen vertrouwen meegegeven dat het goed is bij de andere ouder.

De kinderen krijgen het gevoel niet op een gelijkwaardige manier ook van de andere ouder te mogen houden, er geen fijne tijd mee te mogen hebben.
Het kind wordt een gevoel gegeven dat de andere ouder niet belangrijk (meer) is, niet meer om ze geeft en verantwoordelijk is voor veel dingen die niet goed gaan. Hiermee wordt bij de kinderen het respect voor de andere ouder afgebroken en weerstand opgebouwd om tijd met die ouder te willen doorbrengen. Het resultaat is dat de kinderen zelf 'mee gaan werken' aan het sociaal buitensluiten van de andere ouder. De emotionele beschadiging zet verder door, de kinderen moeten de helft van de eigen identiteit, ontstaansbron, ontkennen en afwijzen.
De kinderen kunnen dit op een gegeven moment niet anders meer oplossen dan te 'kiezen' voor wat in de psychologie 'splitting' wordt genoemd.

De gevolgen en kenmerken in houding en gedrag bij de kinderen o.a.:
(oplopend van kwaad tot erger)

  • Onzinnige 'argumenten' verzinnen om niet naar de andere ouder te willen.
  • Steeds minder leuk te vinden m.b.t. de andere ouder.
  • Respectloosheid, brutaliteit, kwaadheid, onhandelbaarheid, wegloopgedrag.
  • De normale ambivalentie die bij kinderen over hun ouders bestaat, maakt steeds meer plaats voor een goed/slecht ouderbeeld.
    (de ene ouder is goed, de andere niet)
  • De kinderen worden door de verstotende ouder (en omgeving) op een hiërarchisch hoger nivo getild (en worden daar niet in begrensd): de kinderen voelen zich daardoor ondersteund en onbezwaard om de andere ouder flink 'de maat te nemen', vinden vaak zonder schaamte of blijken van empathie, vanuit een arrogante neerbuigende houding dat ze dit 'gewoon' kunnen en mogen doen.

Het kantelpunt
Als de kinderen voldoende lang emotioneel onder druk en in de knel zijn gezet dat ze er uiteindelijk voor kiezen om uit emotioneel zelfbehoud het voorbeeld van de verstotende ouder te volgen en de andere ouder (ook) te gaan afwijzen, wordt er vervolgens door de verstotende ouder naar het gedrag van de kinderen gewezen om het eigen gedrag (de kinderen toch niet te kunnen 'dwingen' om regelmatig naar de andere ouder te gaan..), te rechtvaardigen.
Er moet dan volgens de verstotende ouder vooral gekeken en geluisterd worden naar het 'zelfstandige' kind; hoe het zich (inmiddels) gedraagt en wat het zegt; de afwijzing van de ander ouder (het trieste resultaat van langdurige emotionele manipulatie door verstotende ouder/omgeving).

De interpretatie van de situatie
Voor de buitenwereld wordt het vaak als een 'logische/aannemelijke' redenatie gezien als een ouder zegt:
“ik kan mijn kinderen toch niet dwingen en aan de haren meesleuren naar de andere ouder?!”.

Ouderschap en opvoeden is, naast het geven van liefde, aandacht en verzorging, echter ook het met regelmaat dagelijks bij de kinderen afdwingen van gewenst gedrag. Hiertoe het voorbeeld te geven, ook in normen en waarden, en deze over te brengen op het kind.

"Je gaat nu naar bed.. Je zet nu de tv uit en komt aan tafel.. Je gaat nu je tanden poetsen.. Je ruimt nu je kamer op of anders.. Je moet nu opstaan want je moet naar school.. Je moet nu naar de tandarts want dat is belangrijk.." enz. enz.

Het gebruik maken van deze ouderlijke macht over het kind, zo nodig met gepaste normale dwang, zal zeker moeten gebeuren bij het op een gezonde manier opgroeien. Het na scheiding in stand houden van wat voor de kinderen één van de belangrijkste relaties in hun leven betreft, is daar een onderdeel van: de relatie met hun ouders (en familie/sociaal netwerk), aan beide zijden.
(Daarvoor moet dus normaal gesproken het respect bij de kinderen voor de andere ouder en familie ook in stand worden gehouden. Door als ouder in houding, gedrag en communicatie te laten zien en merken dat de relatie van het kind met de andere ouder belangrijk is, krijgt dit respect inhoud.)

Het is een contra-intuïtief beeld waar menig buitenstaander intrapt, zeker als het kind met volle 'overtuiging' roept “Ik wil niet naar mijn v/m”.
Deze indicatie van een probleem in de relatie met die ouder en eigenlijk 'schreeuw om hulp' wordt niet begrepen. De kinderen zullen toch niet 'zomaar' niet naar die ouder willen? Dan moet er toch iets zijn gebeurd?

Vervolgens komt de focus op de verstoten ouder te liggen: wat is daarmee aan de hand? Hulpverleners en jeugdbeschermers die vervolgens lange tijden van 'rust' adviseren of lange periodes van onderzoekstrajecten en rechters die dit bekrachtigen; waarbij ondertussen nauwelijks tot geen contact van de kinderen met de andere ouder.. Volledig haaks op hetgeen is wat het kind nodig heeft. Het primaire verstotingsproces wordt daarmee beloond: de vervreemding en de verstoting wordt rechtens bekrachtigd. Het kind is een ouder afgenomen.

Door de verstotende ouder wordt van deze onwetendheid en geboden ruimte gebruik gemaakt, door nogal eens al op voorhand valse/onterechte beschuldigingen (van fysieke en/of seksueel misbruik) te uiten richting de andere ouder. Én daarbij te stellen geen vertrouwen (meer..) te hebben in de andere ouder, als rechtvaardiging dat het niet voor niets is dat de kinderen niet meer bij de andere ouder komen of naartoe willen..

De beschuldigingen worden mogelijk onderzocht, misschien ook niet, omdat meestal niet aan feitenonderzoek wordt gedaan door jeugd- of raad voor de kinderbescherming.
Ook al zal er geen grond gevonden worden voor de beschuldigingen, de verstotende ouder blijft vooralsnog meestal buiten schot. De vervreemding tussen kinderen en verstoten ouder gaat door. De verstoten ouder zal wellicht uit wanhoop afhaken of zich toch (opnieuw) wenden tot de rechtbank.
Echter, zolang rechters, raadsonderzoekers, gezinsvoogden, gedragsdeskundigen, therapeuten, politie, e.a. betrokkenen geen of nauwelijk kennis hebben van de gang van zaken en manipulatie zoals die bij ouderverstoting / parental alienation plaats vinden, en zich daar niet verder in scholen, zullen de verstotende ouders hun gang kunnen blijven gaan en de kinderen langdurig een welwillende emotioneel gezondere ouder (en familie) moeten ontberen en de negatieve gevolgen ervan op korte en lange termijn ondervinden.

Maatschappelijke gevolgen en verantwoordelijkheid
Vele tienduizenden kinderen (jaarlijks -cumulatief- geschat op ca. 7000; ongeveer 10% van de kinderen die jaarlijks in scheidingssituaties komen) hebben met een vorm van ouderverstoting te maken. Voor deze kinderen is nog een flinke maatschappelijke mentaliteitsverandering noodzakelijk om hen uit een dergelijke ziekmakende omgeving van huiselijk geweld te halen.

Om deze situaties zoveel mogelijk te voorkomen zal deze vorm van psychische kindermishandeling (en de psycho-sociale impact op de verstoten ouder/familie op korte en lange termijn), maatschappelijk en van overheidswege niet langer mogen worden geaccepteerd en met hiervoor passende middelen moeten worden aangepakt.

E.C. van der Waal
HerVerbinden

Lid PASG en EAPAP
Bronnen: William Bernet (PASG.info), Jayne Major, Richard Warshak, Douglas Darnall, Amy Baker, W. v. Boch-Galhau, Karen Woodall (EAPAP.eu), Craig Childress, e.a.


[ Verdiepingstraining / Workshop - 12 okt 2017 ]

Achtergrond info

Het ontstaan van het begrip en beschrijvingen van 'Parental Alienation'

Er zijn in de vorige en deze eeuw een aantal wetenschappers geweest die dit fenomeen opmerkten en het met andere woorden omschreven, zoals David Levy, Barry Bricklin, Janet Johnston, Guglielmo Gulotta, e.a.

In 1985 heeft de Amerikaanse psycholoog Dr. Gardner hier de naam 'Parental Alienation Syndrome' ('PAS') aan gegeven. Dit was en is echter geen formeel erkend 'syndrome' en als zodanig dus niet opgenomen in het DSM-V (handboek voor bekende en erkende psychiatrische stoornissen en overige condities). Dr. Gardner had zijn theorie dan ook niet geheel wetenschappelijk onderbouwd. De door hem aangegeven kenmerken werden echter door velen herkend en onderschreven. Sindsdien werd en wordt het begrip 'PAS' dan ook veelvuldig gebruikt. Andere bekende gespecialiseerde auteurs op het gebied van Parental Alienation zijn (o.a.) William Bernet, Jayne Major, Richard Warshak, Douglas Darnall, Amy Baker, W. v. Boch-Galhau, Karen Woodall, Craig Childress.

Dr. William Bernet, klinisch kinderpsychiater, heeft, als voorzitter van de internationale studiegroep PASG (zie pasg.info, die zich met alle aspecten van 'parental alienation' bezig houdt), ter aanvulling een toelichting geschreven v.w.b. de relatie van 'parental alienation' met in de DSM opgenomen condities. Hierin wordt CAPRD ook aangehaald (Child Affected by Parental Relational Distress). Er wordt binnen de PASG over 'Parental Alienation' (P.A.) gesproken, dus zonder 'syndrome'.


In de afgelopen decennia hebben ook anderen zich hierover gebogen.
De onderzoekslijnen en inzichten verschillen soms en vullen elkaar tegelijk ook zeker aan. Enkele recente publicaties:


De Amerikaanse klinisch psycholoog Dr. C. Childress heeft zich in zijn recente werk (Foundations – An Attachment Based model of 'Parental Alienation' - 2015) gericht op een klinische analyse van het fenomeen 'parental alienation', gebaseerd op pathologieën, verstoring van hechtings-systemen en persoonlijkheidsstoornissen, die door hem terug worden gevoerd naar bestaande en erkende DSM-V condities. Hij refereert eraan met 'AB-PA', waarbij hij hechting als uitganspunt neemt en gerelateerde pathologie beschrijft zoals narcistische/borderline persoonlijkheidsstoornissen.

In de UK hebben Karen Woodall en Nick Woodall, hun eigen visie op en de aanpak van het (herstel) werk op het gebied van 'Parental Alienation' gedurende 10 jaar gepubliceerd (aug 2017):
'Understanding Parental Alienation: Learning to Cope, Helping to Heal'.
Zij zijn beide oprichters en eigenaar van de Family Separation Clinic (FSC) in Londen en initiator van de Europese Association of Parental Alienation Practitioners (EAPAP.eu).

 

© 2017 HerVerbinden - E.C. van der Waal

 

HV Billboard400px

Lid van: PASG
Internationale studiegroep high conflict divorce / parental alienation [ www.PASG.info ]
HerVerbinden nl PASG logo
Voorzitter Parental Alienation Study Group: William Bernet, M.D.
[Professor Emeritus, Department of Psychiatry, Vanderbilt University School of Medicine, Nashville, Tennessee, USA]


Lid van: EAPAP
European Association of Parental Alienation Practitioners
Trained by Karen Woodall - Family Separation Clinic, London, UK
www.eapap.eu
HerVerbinden nl EAPAP logo


LinkedIn profile:
LinkedIn 100x28px

 

    HerVerbinden-logo-v1-geel-r           Copyright 2014-2017  HerVerbinden.nl    |   Nederlands Expertisecentrum Hoog-Conflict Scheidingen   |  NEHCS.NL

HerVerbinden - KvK: 62647695 IBAN: NL91 SNSB 09079665 35 BTW: NL075516202B04